Alternative facts zijn normale bullshit.

Dit artikel is het derde deel in een serie over bullshit. Zie ook het eerste en tweede deel.

De Amerikaanse president Donald Trump is een bullshitter, in de zin dat hij zich onverschillig opstelt ten opzichte van de werkelijkheid. Dit was, kort door de bocht, de conclusie van de afgelopen twee delen van deze serie. Tot op heden werden bullshitters impliciet als onwetend verondersteld: bullshitten is immers het gevolg van een gebrek aan interesse in de werkelijkheid. Maar wat gebeurt er als een bullshitter aantoonbaar wel op de hoogte is van de waarheid? Kan men dan nog steeds spreken van bullshitten? Of is in dat geval sprake van “ouderwets” liegen?

Deze vragen kunnen worden beantwoord aan de hand van een  inmiddels berucht televisie-interview uit januari 2017 met Trumps adviseur Kellyanne Conway. In het interview reageerde Conway op kritische vragen van de presentator over het optreden van Trumps toenmalige perschef Sean Spicer:

Presentator: (…) why did the president ask the White House press secretary to come out in front on the podium, for the first time, and utter a falsehood? It undermines the credibility of the entire White House Press Office on day one.

Conway: Don’t be so overly dramatic about it, Chuck. You’re saying it’s a falsehood, and our  press secretary, Sean Spicer gave alternative facts to that.

Conway was aldus op de hoogte van de feitelijke onjuistheden van Spicers claims, maar gaf expliciet haar onverschilligheid hierover aan. Ze deed hier zelfs een schepje bovenop door te beweren dat de feiten er simpelweg niet toe deden. Voor haar waren deze blijkbaar triviaal en “probleemloos” vervangbaar door een “alternatieve” versie van de werkelijkheid. Bullshit in optima forma, dus.

Dat gebrek aan onwetendheid niet per se een belemmering hoeft te zijn voor een bullshitter werd tevens bewezen door Trump zelf. Tijdens de Helsinki-top met de Russische president Poetin werd Trump gevraagd of hij de conclusie van de Amerikaanse inlichtingendiensten onderschreef dat Rusland invloed had uitgeoefend tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Hij antwoordde als volgt:

(…) all I can do is ask the question. My people came to me — Dan Coats [hoofd van de  Amerikaanse inlichtingendiensten] came to me and some others — they said they think it’s Russia. I have President Putin; he just said it’s not Russia.

I will say this: I don’t see any reason why it would be (…) But I have – I have confidence in both parties.

Trump suggereerde hier dat hij te maken had met twee tegenstrijdige, maar even geloofwaardige verklaringen. Wat dit betreft impliceerde de Amerikaanse president dat hij redenen had zowel Poetin als het hoofd van zijn eigen inlichtingendiensten te wantrouwen. Want als Trump Coats als geloofwaardig had ervaren, zou hij logischerwijs sceptisch zijn geweest over Poetins tegenstrijdige claim. Trumps boodschap was aldus dat de president evenveel reden had de bevindingen van zijn eigen inlichtingendiensten te wantrouwen als de claims van zijn Russische tegenhanger.

Daar wringt de schoen. Als president mag worden verwacht dat Trump op de hoogte is van het bewijs waarop inlichtingenofficieren zich beroepen in hun werk. Hij weet hierom dat de claims van Coats, in tegenstelling tot die van Poetin, adequaat onderbouwd zijn. Maar aangezien Trump zich volstrekt onverschillig toonde ten opzichte van deze contextuele realiteit, is ook dit een schoolvoorbeeld van bullshitten.

Uit de optredens van Conway en Trump kan worden opgemaakt dat kennis over de waarheid, paradoxaal genoeg, hand in hand kan gaan met bullshitten. Omdat bullshitten wordt gekenmerkt door een onverschillige houding ten opzichte van de werkelijkheid, hoeven bullshitters als Kellyanne Conway en Donald Trump “slechts” niet te reageren op tegenstrijdige of onwenselijke informatie om als zodanig te worden aangemerkt. Voor bullshitters is de werkelijkheid immers triviaal: deze kan “gemakkelijk” terzijde worden geschoven, ongeacht de kennis van betreffende spreker. De persoon die tegen beter weten in kiest voor het negeren van de waarheid is dus geen leugenaar, maar een bullshitter bij uitstek.

Het interview met Kellyanne Conway is hier te vinden. Trumps opmerkingen op de gezamelijke persconferentie met Poetin zijn hier te raadplegen.